In pakweg vijftien jaar tijd is het vak van leerkracht ingrijpend veranderd. Toen internet nog geen gemeengoed was, was de leerkracht voor het gros van de kinderen de belangrijkste bron van informatie. Maar de rollen zijn omgedraaid. Tegenwoordig weten kinderen over sommige onderwerpen meer dan de juf of de meester. Hoe blijf je als leerkracht de kinderen voor? Of, als dat niet lukt, hoe houd je het kennisniveau van kinderen bij? Rikus Renting: “Door je vakkennis op peil te houden. Permanente aandacht voor de eigen vakkennis en de eigen professionaliteit is het antwoord.”

Het bedrijfsleven zwaar? Ga maar eens voor groep 8 staan dan! Zie maar eens dertig kinderen, gewend aan een overdaad aan prikkels, een dag lang te boeien. Kinderen die bovendien bijna ongebreidelde toegang hebben tot informatie. Zulke wijsneuzen stuur je echt niet meer met een kluitje in het riet. Rikus Renting, bij Stichting Christelijk Onderwijs Utrecht (PCOU) verantwoordelijk voor professionalisering, weet het uit ervaring. “Wie in het basisonderwijs werkt met de kennis en de vaardigheden die tien jaar geleden volstonden, redt het momenteel niet meer. Daarvoor is er in die tijd gewoon te veel veranderd. Ten eerste weten kinderen in de basisschoolleeftijd nu veel meer dan in 1999. Ze zijn hartstikke handig met internet en vinden vaak veel sneller dan volwassenen wat ze zoeken. Daarnaast is een school geen geïsoleerd instituut. Iedere school maakt deel uit van een buurt of een wijk. Er vindt voortdurend interactie plaats, onder meer met de ouders van leerlingen maar soms ook met omwonenden. Die mensen verwachten iets van de school. Ze vragen om informatie, om duidelijkheid. Dat vergt communicatievaardigheden, takt en tijd. Kortom: de eisen die we als maatschappij stellen aan leerkrachten en directeuren van basisscholen, zijn de afgelopen tien jaar een stuk zwaarder geworden.”

Anders lesgeven
De school heeft dus niet langer het primaat van ’de enige en juiste’ informatie. Wat heeft dat voor gevolgen voor het basisonderwijs? Renting: “Het vereist dat we op een andere manier lesgeven. Hoe? Bijvoorbeeld door gebruik te maken van het feit dat kinderen tegenwoordig heel visueel ingesteld zijn. Verder moet je zoeken naar manieren om de kinderen uit te dagen en te stimuleren. Maar dat niet alleen: je moet ook rust bieden. Anders worden leerlingen gillend gek.”
Renting onderscheidt een aantal stappen die je als leerkracht zou moeten doorlopen. “Allereerst moet je kinderen leren hoe ze informatie vinden, vooropgesteld dat ze dat nog niet onder de knie hebben. Ten tweede moet je hun leren informatie te valideren en selecteren. Kinderen hebben soms nog de neiging alle informatie op internet voor waar aan te nemen, maar veel informatie op het wereldwijde web is onbetrouwbaar of verouderd. Je mag dus niet klakkeloos aannemen dat wat je op internet vindt ook daadwerkelijk klopt. En ten derde moet je kinderen leren de kennis die ze hebben opgedaan toe te passen.”

Basisvaardigheden op peil
Als leerkracht zou je soms bijna onzeker worden van de kennis die sommige kinderen over specifieke onderwerpen hebben. Niet nodig, vindt de directeur Opleidingen & Kennisontwikkeling van PCOU. “Je kunt niet alles weten. Wel zul je moeten zorgen dat je algemene kennis op orde is en dat je de basisvaardigheden beheerst. Er komen inderdaad nog steeds studenten van de Pabo die niet goed kunnen rekenen. En als je de basis niet beheerst, hoe kun je dan ooit je leerlingen uitleggen hoe het werkt? Dat kan natuurlijk niet. Als leerkracht moeten je kennis en vaardigheden op het gebied van taal, rekenen en burgerschapskunde op orde zijn. Daar mag, althans naar mijn mening, niets op aan te merken zijn.”
Als leerkracht zou je de veranderingen in de maatschappij – en dus in het onderwijs – op de voet moeten volgen, meent Renting. “De actualiteiten volgen volstaat dan niet; het gaat ook om het op peil houden van pedagogische en didactische kennis. Bijscholing dus, en wel permanent. Want zeg nou zelf: als je de keuze had tussen een ervaren huisarts van zestig jaar die sinds zijn afstuderen niet meer bijgeschoold is of een huisarts van dertig jaar die regelmatig aan bijscholing doet, wie zou jij dan kiezen? Zo is het ook met leerkrachten. Ze moeten hun kennis continu bijspijkeren. En ja, daar is ondanks de werkdruk ruimte voor. Kwestie van prioriteiten stellen. Bij de PCOU is op jaarbasis per leerkracht ongeveer tweehonderd uur voor beschikbaar. Maar je moet het wel goed organiseren. Persoonlijk zou ik liever naar een heel ander rooster gaan en de lesuren niet over 39 maar over 44 weken verdelen. Dat biedt meer ruimte voor bijscholing en is ook beter voor de kinderen. Een onderbreking van zes weken in de zomer is te lang. Ze komen daarna moeilijk op gang en blijken veel te zijn vergeten.”

Kennis delen
In het basisonderwijs ontbreekt het vaak aan de drive om te excelleren, vindt Renting. “Wie gedreven is, wil zijn sterke kanten optimaal benutten en zijn zwakke punten verbeteren. De verplichting daartoe moet niet van bovenaf komen, het moet uit de mensen zelf komen. Dat hoeft niet heel ingewikkeld te zijn; leerkrachten kunnen elkaar helpen bij het bestrijden van tekortkomingen.”
Een virtuele ontmoetingsplaats zou daarbij heel nuttig kunnen zijn, redeneert Renting. “Enkele uitgevers werken daar nu hard aan. Het wordt een website waarop leerkrachten kennis en ervaringen met elkaar delen en elkaar inspireren. Kortom: kennis delen in leerkringen van professionals. Je hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. Grote kans dat het probleem waar jij tegenaan loopt al door iemand anders is opgelost. Als je die kennis met elkaar uitwisselt en elkaar versterkt, kan de kwaliteit van ons basisonderwijs drastisch verbeteren!”
Kennis stelt rekenmeesters voor een raadsel: het is een van de weinige zaken op aarde die je kunt vermeerderen door het te delen. “Kennis delen is hard nodig. We leven in een tijd die om oplossingen en creativiteit, kortom om het allerbeste uit ons mensen vraagt. We kunnen het ons niet veroorloven elkaar te zien als concurrenten in het bedenken van goede ideeën. We moeten met z’n allen gewoon het best mogelijke onderwijs zien te realiseren.”
 

reacties