Ogenschijnlijk vanuit het niets stonden de nederlandse voetbalvrouwen op het EK van 2009 in de halve finale. Voor velen een verrassing, maar niet voor bondscoach Vera Pauw. Vijf jaar eerder had ze al een cultuuromslag ingezet. Geen sinecure in een feminiene cultuur als de nederlandse, aldus Pauw. “Een taakgerichte man is duidelijk, een taakgerichte vrouw is een bitch.” 

Eind 2004 wordt Vera Pauw aangesteld als coach van het nederlands vrouwenelftal. Ze krijgt als opdracht zich met haar team te kwalificeren voor de Europese Kampioenschappen in 2009 en om in 2013 een prijs te winnen. Eigenlijk een rare doelstelling, vindt Pauw achteraf. “natuurlijk is het niet realistisch om al op korte termijn een hoofdprijs te verwachten. maar aan de andere kant: je traint niet om je te kwalificeren voor een toernooi, je wilt prijzen pakken. daarom hanteer- den we intern ook een andere doelstelling dan we naar buiten brachten. We wilden de halve finale halen. dat is gelukt. dat is mooi, al hadden we natuurlijk graag de finale gehaald. We waren er dichtbij.”

Onvoorwaardelijke opofferingsgezindheid
Kenners en dilettanten, vrienden en vijanden: vrijwel iedereen was verbaasd dat het vrouwenelftal in zo’n korte tijd zo’n grote vooruitgang had weten te boeken. Pauw: “Zeker in 2004 was het een jong team. Daarom heb ik de meiden altijd uit de wind gehouden en de verwachtingen getemperd. Ik wist dat we kwaliteiten hadden, maar het is onverstandig van de daken te schreeuwen dat je ver zult komen. Er komt altijd een dosis geluk bij kijken.”

Voordat geluk echter een rol van betekenis gaat spelen, moet je zelf alle randvoorwaarden goed invullen, meent Pauw. “Dat betekent dat je alles ondergeschikt maakt aan het gemeenschappelijke doel en dat je bereid bent net iets meer te geven en net iets verder te gaan dan je tegenstander, die waarschijnlijk beter is en meer ervaring heeft. Want dat was vaak het geval. In de top komt het aan op totale en onvoorwaardelijke opofferingsgezindheid. Lekker spelen is dan niet meer belangrijk. Je vindt het dan prima als je niet op je favoriete positie stond, maar wel als team beter bent gaan spelen.”

Balans in team
Het belangrijkste ingrediënt voor topprestaties was volgens Pauw echter een cultuuromslag. “Daar ben ik zelf sterk in. Het interesseert me heel erg hoe zoiets in zijn werk gaat. Ik heb er ook veel over gelezen. Als je professionaliteit verlangt van je groep, moet je zelf het goede voorbeeld geven. Daarom hebben wij heel uitgebreide analyses gemaakt van onze eigen sterke en zwakke kanten en die van onze tegenstanders. Per tegenstander hebben wij een specifieke strategie bedacht. Niet alleen op het EK in Finland, maar ook al in de oefeninterlands. die moesten wat dat betreft al de nodige informatie opleveren.”
Pauw preciseert: “ons team heeft allerlei kwaliteiten, maar waar we niet goed in zijn is de opbouw van het spel van achteruit. dan laten we nogal eens steken vallen, waardoor de tegenstander de bal weet te veroveren en we in het nauw komen. Vervolgens hebben we grote moeite om onder die druk uit te komen. Dat zwakke punt hebben we weten te ondervangen door op een andere manier op te bouwen. We gaven een lange bal op onze spitsen, vervolgens sloten andere speelsters aan en ontwikkelden we positiespel op de helft van de tegenstander. dat werkte goed.” het beste team bestaat volgens Pauw ook niet per definitie uit de beste voetbalsters. “Het gaat om de balans. Je hebt ook waterdragers nodig. Op het EK heb ik soms speelsters ingebracht die voetballend de mindere zijn van hun collega, maar die de kunst verstaan een dominant spelende tegenstander onschadelijk te maken. op die manier kun je het hele spel van je tegenstander ontregelen. dergelijke speelsters zijn onmisbaar.”

Geen gemekker
In het voetbalpraatprogramma Studio Voetbal stak voetbalanalyticus en sportjournalist hugo Borst uitgebreid de loftrompet over de sportieve spelopvatting van de oranjevrouwen. Geen gemekker bij de scheids, geen gele kaarten aansmeren, geen tijdrekken, geen aanstellerij bij een overtreding. En: opvallend weinig overtredingen. Pauw: “dat laatste is een bewuste keuze. Ik accepteer geen overtredingen. We bespreken ze ook altijd na. Als je een speler neerhaalt, heb je even eerder iets fout gedaan – of een collega van je.

Uit de vrije trap die volgt op een overtreding ontstaat heel vaak een kans. Kortom: door overtredingen te maken, breng je jezelf in het nauw en geef je het initiatief aan je tegenstander. Dat wilden wij niet.” De bondscoach zet het nog wat scherper neer. “Maak je geen overtredingen, dan heb je de wedstrijd al bijna gewonnen. Van alle twaalf deelnemende landen zaten wij tijdens het EK bij de landen die de minste overtre- dingen maakten en qua aantal doelpogingen stonden we na de poulefase op de vierde plek.”De vraag dringt zich op of er wezenlijke verschillen zijn tussen mannen- en vrouwenvoetbal. Eéntje, volgens Pauw: eigenbelang. “Als op een mannelijke speler een overtreding wordt gemaakt, ligt hij vaak tientallen seconden te kermen van de pijn. Vervolgens moet hij van het veld af en mag hij pas terug het veld in als de scheidsrechter daartoe toestemming heeft gegeven. daarmee zendt hij impliciet een boodschap uit, namelijk: ‘ik ben belangrijk, want anders zouden ze me niet onderuit halen’. Alsof zijn marktwaarde daardoor stijgt. maar ondertussen staan zijn teamgenoten wel tegenover een overmacht. Ik vind dat oncollegiaal en accepteer het niet. Fopduiken om een penalty te versieren evenmin.”

Geen cultuur voor topsport
Als team de top halen is in nederland niet makkelijk, meent Pauw. “Onze cultuur is geen gunstige voedingsbodem voor topsport. Wij leven in een feminiene cultuur. de emancipatie verloopt in nederland via de man; die neemt steeds meer zorgtaken – zeg maar vrouwelijke waarden – over. De man schuift op naar de vrouw, veel meer dan andersom. Je ziet het ook aan onze hang naar consensus, aan onze poldercultuur. Echt nederlands.”In een masculiene cultuur daarentegen neemt de vrouw mannenwaarden aan, aldus Pauw. “de voormalige Britse premier Margaret Thatcher en bondskanselier Angela Merkel van Duitsland zijn daarvan goede voorbeelden. Typerend voor feminien is: zachtmoedigheid, passiviteit, afwachten. Kenmerkend voor masculien is: agressie, avontuur, taakgerichtheid en lef. Vandaar dat het in Nederland moeilijk is een team op topniveau te krijgen. Dat vergt een hele omslag.”

Pauw besloot daarop de zwakte om te buigen tot een kracht. “Iedereen gelijk, we doen alles samen en we dragen verantwoordelijkheid voor elkaar. dat werd het devies. Samen ervoor zorgen dat iedereen zijn taken naar behoren uitvoert. En als iemand zich niet aan de regels houdt samen ervoor zorgen dat ze terug in het gareel komt. dat was niet makkelijk. Je moet elkaar de waarheid durven zeggen en buiten je comfortzone treden. Vrouwen vinden dat vaak moeilijk. dat zie je ook in het onderwijs. Ze zijn vaak lief voor elkaar. Te lief.” Van een imago dat ze te lief is, heeft Pauw zelf geen last. “Integendeel, veel mensen vinden me een bitch. Heeft ongetwijfeld met mijn jeugd te maken. Ik ben deel van een drieling, de andere twee zijn jongens. Ik ben daardoor als een jongen opgegroeid. Ik deed wat jongens deden: voetballen. Ik reageerde ook als een jongen. Op de basisschool was dat geen probleem, op de midde bare school wel. Toen moest ik ineens in het keurslijf van een meisje. Gemengd gymmen mocht niet meer en dat ik graag voetbalde vonden ze maar raar. Ik ben daardoor in een identiteitscrisis geraakt en er pas uitgekomen toen ik een jaar of 25 was, onder meer door veel te lezen. Ik ben heel taakgericht en dat komt in topsport erg van pas, maar veel mensen hebben moeite dat te plaatsen. Een taakgerichte vrouw vinden ze een bitch, een taakgerichte man daarentegen is efficiënt en duidelijk.” Seksisme is een hardnekkig fenomeen. Pauw heeft er zo haar ideeën over. “Weet je waarom er zo weinig vrouwen in topfuncties zijn? omdat vrouwen door- gaans pas iets doen als ze het echt in de vingers hebben. Mannen niet; die bluffen zich erdoorheen. mannen worden geselecteerd op hun potenties, vrouwen op wat ze aantoonbaar beheersen. In geval van twijfel mag een man zich bewijzen en wordt een vrouw afgewezen omdat ze te weinig ervaring heeft.”

Kan een taakgerichte coach die door sommigen wordt weggezet als bitch ook op een zachte manier coachen? Pauw: “Ja, dat kan ik. Ik kan hard zijn maar ook zacht. Als iemand hulp nodig heeft, zal ik helpen of hulp zoeken. Ik zal ook een arm om de schouder van een speelster slaan als ze daaraan behoefte heeft en meeleven. Mensen zijn geen machines. Je kunt niet met speelsters werken zonder te weten wat er in hen omgaat. maar als het moet kan ik ook stevig zijn. het hangt af wat er in de betreffende situatie nodig is. Maar ook als ik iemand onder uit de zak geef, gaat het om de taak en nooit om de persoon.”

Vera Pauw, verknocht aan voetbal
Vera Pauw (amsterdam, 18 januari 1963) speelde als verdedig- ster onder meer voor CF Modena, VV Saestum, Puck Deventer en VV Vreeswijk. Ook kwam ze uit voor het nederlands vrouwenelftal. in mei 2005 werd zij de eerste vrouw die de KNVB- cursus coach Betaald Voetbal met succes afrondde, waarna zij op 7 december van dat jaar haar diploma in ontvangst mocht nemen. sinds 2004 is pauw bondscoach van het nederlands vrouwenelftal. Op het ek vrouwenvoetbal 2009 reikte ze met haar team tot de halve finale. pas in de verlenging boog Oranje voor engeland (1-2). pauw schreef in samenwerking met welmoed de lang het boek ‘de voetbalvrouwen komen eraan’, dat in augustus 2009 werd uitgegeven door Tirion Sports.
   

reacties