Met heldere doelen Beter scoren

Eind 2009 bezocht de onderwijsinspectie basisschool De Kameleon in Weert (L). De inspectie kwam tot de conclusie dat de kwaliteit van de school belangrijke tekortkomingen vertoonde en deelde het predicaat zwak uit. “Daar waren we goed ziek van”, zegt Esther Nabben, directeur van basisschool De Kameleon. Hoewel ze toen pas kort op de school werkzaam was, voelde ze de verslagenheid in het team.

“Er werd elke dag hartstikke hard gewerkt, de betrokkenheid was top, toch vielen de eindresultaten tegen. Hoe kon dit gebeuren?” Nabben nam samen met enkele externe onderwijsadviseurs en het schoolteam  de uitdaging aan om in no time van een zwakke school weer een sterke school  te maken. Het resultaat mag er zijn.

Na het bezoek van de inspectie zijn in korte tijd diverse acties in gang gezet. De schoolplanning en de invulling van de studiedagen zijn aangepast en, wellicht belangrijker, de leertijden voor taal en rekenen zijn fors uitgebreid. Ook is de rekeninstructie afgestemd op de verschillende leerstijlen en behoeften van de leerlingen. “Dat was zeker nodig”,  zegt Nabben, “Met name op het gebied van rekenen, wiskunde en begrijpend lezen vond er onvoldoende afstemming en evaluatie plaats. Ook de leertijd die we daaraan besteedden was onvoldoende. De opbrengsten per leerjaar werden niet goed in kaart gebracht. Er werd te weinig of geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende niveaus van de kinderen.”
Nabben benadrukt dat de wil om hard te werken en het goed te doen zeker aanwezig waren, maar dat enorm veel energie verloren ging omdat er geen ‘structureel en professioneel onderwijsmodel’ aan ten grondslag lag. Uit de analyse die volgde bleek ook dat de leerlingen over de grote linie taalzwak waren. Nabben: “Nu geven we tien uur taalles en vijf uur rekenen. Ook hebben we de leerkrachten ervan bewust gemaakt dat je taal altijd gebruikt. Ook in de lessen aardrijkskunde en geschiedenis. Dat heeft ook enorm geholpen.”
Het was aan Nabben om het tij te keren.  Samen met enkele externe onderwijsadviseurs stelde ze in korte tijd een plan van aanpak op. Het plan bestaat uit een SMART omschreven meerjaren schoolverbeterplan, een inspectieproof-kwaliteitsinstrument en een praktische jaarplanner. “Het vakmanschap van de leerkrachten met al zijn didactische en pedagogische vaardigheden hebben we daarin prioriteit gegeven. Het is immers bewezen dat het vakmanschap van de leerkracht twee keer meer invloed op het leren van de kinderen heeft dan de kwaliteit van de school.” In het plan van aanpak kwam verder de nadruk te liggen op een haalbaar en gedegen onderwijsprogramma en op een goede analyse- en evaluatie-instrumenten om de opbrengsten te meten en te volgen.

Marzano
In het grootscheepse verandertraject werd een speciale plaats ingeruimd voor het gedachtegoed van de Amerikaanse onderwijswetenschapper Robert Marzano. Al heel lang probeert Marzano een vinger aan de pols te krijgen als het gaat om onderwijsverbetering. Hij onderzocht de onderwijsveranderingen van de afgelopen 35 jaar die daadwerkelijk invloed hebben gehad op de leerprestaties van leerlingen. Marzano vond elf factoren die van invloed zijn op de leerprestaties van leerlingen. Een van de elf is bijvoorbeeld de didactische aanpak van de leraar. Als die beter wordt, stijgen de leerprestaties aantoonbaar. Door kinderen bijvoorbeeld op de juiste wijze zelfstandig te laten werken (individueel, in koppels of in tafelgroepen) krijgt de leerkracht de mogelijkheid om extra instructie of begeleiding te geven aan kinderen die dat nodig hebben. Heldere doelen stelen en de juiste feedback geven is volgens Marzano een absolute voorwaarde om goed te scoren. In ‘Wat-als’- gesprekken en ‘oorzaak-gevolg’- redeneringen wordt de denkkracht van kinderen gestimuleerd en volgens hem is het ook van groot belang dat de leerkracht de leerlingen het besef bijbrengt dat inspanning loont.
“Enkele jaren geleden ben ik met zijn onderwijsfilosofie in aanraking gekomen. Ik was daar meteen erg enthousiast over, maar was niet in de gelegenheid die in te voeren. Nu deed die gelegenheid zich wel voor”, vertelt Nabben. “Eigenlijk wilde ik eerst het onderwerp meervoudige intelligentie introduceren bij ons op school. Maar de prioriteiten lagen ineens heel anders. Door Marzano kwam de focus te liggen op de prestaties en ontwikkeling van de leerlingen. Hoe ziet een haalbaar en gedegen programma eruit? Welke doelen wil je bereiken? Vorig jaar hebben we ons gericht op taal en spelling, dit jaar staat rekenen centraal, we hebben een nieuwe methode ingevoerd. Die methode stelt ons in staat om het rekenonderwijs meer gedifferentieerd aan te bieden. We hebben verschillende instructieniveaus gemaakt. Er zijn kinderen die meteen kunnen beginnen, een tweede, zeg maar de reguliere groep heeft wat meer instructie nodig en een derde groep krijgt extra begeleiding. Daarbij maakt de leraar het verschil. Je kunt nog zo’n goede methode hebben, maar als de leraar daar verkeerd mee omgaat, laat het resultaat te wensen over.”
Vooral het expliciet en vooraf stellen van de leerdoelen, hebben veel aandacht  gekregen in de les. Nabben: “Die doelen werden voorheen natuurlijk ook wel geformuleerd, maar waren alleen voor de leerkracht bekend. De leerlingen werden er niet of nauwelijks van op de hoogte gesteld. Nu krijgen alle leerlingen van tevoren te horen wat ze die les gaan leren. Dat schept helderheid en structuur.”

Lesbezoeken
In speciale studiedagen en bijeenkomsten heeft Nabben daar met het hele team uitgebreid bij stilgestaan. Daarna kregen leerkrachten enkele weken de tijd om het geleerde in praktijk te brengen. In de lesbezoeken die daarop volgden werd de nieuwe aanpak kritisch geëvalueerd en werden verbeterpunten geformuleerd. Zo werkte iedere leerkracht heel doelgericht aan zijn persoonlijke ontwikkeling. Nabben: “Aanvankelijk vonden ze zo’n bezoek best wel spannend. Die druk voelden ze wel. Ze werden toch weer beoordeeld. Maar al snel zagen ze ook wel in dat het onderwijsproces er sterk bij gebaat is en dat ze zelf ook nog heel veel konden leren. Zonder heldere doelen en het geven van goede feedback is je opbrengst heel diffuus, dan heb je daar veel minder grip op. Maar ook bewezen effectieve werkvormen bijvoorbeeld passeerden de revue. Ik heb in de individuele gesprekken heel veel aandacht besteed aan dat bewustwordingsproces.”

Ook de leerlingen hebben gemerkt dat het onderwijs op school veranderd is. Met de nieuwe didactische aanpak worden ze zich veel meer bewust van hun eigen ontwikkeling. Door ze een eigen verantwoordelijkheid te geven kunnen ze veel meer dan voorheen invloed uitoefenen op hun eigen leerproces. De rol van de ouders is daarbij heel belangrijk, vindt Nabben: “We hebben ouders erop gewezen dat ze niet meer aan hun kinderen moeten vragen wat ze op school gedaan hebben die dag, maar wat ze geleerd hebben. Ook hun betrokkenheid moet veel meer gefocust zijn op de opbrengsten. Wat moeten hun kinderen kunnen en kennen.”

Die focus op opbrengstgericht leren is ook bij de leerkrachten aangeslagen. Vooral in de bouwvergaderingen worden gegevens uitgewisseld over instructiemethoden en handelingsplannen. “Je kunt zoveel van elkaar leren. Iedere leerkracht heeft z’n eigen specifieke talenten. Daar kunnen de anderen weer van profiteren. Hoe breid je de woordenschat van leerlingen uit? Hoe ga je om met een gecombineerde klas? Hoe ga je om met coöperatief leren? Bewezen succesvolle aanpak is niet voor iedereen meteen toe te passen. Daar heb je soms hulp bij nodig. Als je daarvoor openstaat, kun je in korte tijd grote sprongen maken. Nog dit jaar wil ik een groot aantal ideeën van Marzano (zie kader) verder invoeren, ze werken uitstekend, iedereen is enthousiast, de resultaten zijn er. Het is nu een kwestie van doorpakken.”

reacties