‘SP-fractieleidster Agnes Kant vertrekt na een teleurstellende uitslag bij de Gemeenteraadsverkiezingen. Het beeld van een te fanatieke bijter bleef haar achtervolgen. Net zoals de schaduw van haar charismatische voorganger Jan Marijnissen’, aldus de Volkskrant in maart. Agnes had alles, behalve een positieve uitstraling, en die heb je o zo hard nodig in de politiek, is de strekking van het artikel. En dus: arme Agnes, want uitstraling heb je nu eenmaal of heb je niet. Maar is dit echt zo?

Wetenschappers beginnen daar anders over te denken. Steeds meer onderzoek wijst uit dat je uitstraling kunt beschouwen als een vaardigheid die je kunt leren.
Niet alleen in de politiek is uitstraling belangrijk. Eigenlijk overal, ook in het onderwijs. Schoolmanagers met een fantastische visie en de juiste instelling, hebben een probleem als zij hun medewerkers niet ‘mee’ krijgen. En inhoudelijk goede leerkrachten gaan stuk als zij de kinderen en hun ouders niet weten aan te spreken. In het onderwijs sta je voortdurend in de spotlights. Daar sta je eigenlijk nooit bij stil. In het onderwijs heb je een beroep waar het draait om bekeken worden. Net zoals bij toneel.
Toneelspelers zullen echter nooit onvoorbereid op het toneel gaan staan. Ze oefenen hun tekst en dan vooral hoe ze die tekst gaan zeggen: bij welke passages ze hun stem verheffen of juist gaan fluisteren, wanneer ze hun spreektempo versnellen of vertragen, wanneer er een gebaar of beweging moet komen. Niet alleen wat je zegt is immers van belang, ook en vooral hoe je dat doet. Pas dan is het spel de moeite van het bekijken waard.

Belangrijke of bekende personen hebben dat allang ontdekt. Het is een fabeltje te geloven dat charisma of uitstraling voor slechts enkelen is weggelegd, namelijk voor diegenen bij wie het is aangeboren. Dr. K. Anders Ericsson van de Florida State University heeft onderzocht dat uitstraling een vaardigheid is die je kunt leren. Bekeken is wat het verschil is tussen een gemiddelde en bovengemiddelde presteerder op een bepaald gebied. Wat blijkt? Uitblinker word je niet zomaar. Dat is hard werken. De grote talenten onder ons bereiken de top alleen maar als ze dat talent oefenen, oefenen en nog eens oefenen. Andersom werkt dat ook: de minder grote talenten kunnen zich een aardig eind opstoten in de vaart der volkeren als ze dat kleine beetje talent met veel enthousiasme en doorzettingsvermogen gaan trainen. Het wondermiddel lijkt deliberate practice te zijn: oefening net boven het comfortniveau. Leuk gezegd, maar hoe doe je dat? Daar is een handig stappenplan voor.

Deliberate practice helpt niet alleen om uit te blinken in sport, muziek of werk; het onderzoek van Ericsson laat zien dat ook uitstraling op deze manier verbeterd kan worden. En dat is precies wat veel charismawonders doen. Zelfs de beste ‘improvisatoren’ oefenen eindeloos de manier waarop zij dat gaan doen. Welke tekst het gaat worden, wanneer ze nadruk leggen, wanneer ze lachen… Dat werpt een ander licht op de beroemde ‘yes-we-can-toespraken’ van VS-president Obama of op de gevatte woordspelingen van de bejubelde spreker annex D66-politicus Alexander Pechtold. Van beiden weten we dat ze hun publieke optredens zeer goed voorbereiden.
Terug naar het onderwijs. In dit licht bezien is het wonderlijk dat je als manager of leerkracht slecht voorbereid of zelfs onvoorbereid een gesprek voert of een les ingaat. En af te raden! Oefenen dus.

Belemmerende overtuigingen
Het is belangrijk te geloven dat deliberate practice zin heeft; dat gericht oefenen de uitstraling kan verbeteren. Anders werkt het alleen maar contra. Wie diep in het hart gelooft dat hij of zij medewerkers niets te vertellen heeft of de klas niet kan boeien of in de hand kan houden, zal dit non-verbaal uitstralen, met alle gevolgen van dien. Uitstraling schuilt immers grotendeels in de kracht van iemands lichaamstaal.
Tja, makkelijker gezegd dan gedaan. Want wat te doen als iemand kampt met een gebrek aan zelfvertrouwen? Dat kun je toch niet zomaar wegwuiven? Dat is waar, maar daar heeft de natuur iets op gevonden: reciprociteit.

Laat de reciprociteit voor je werken
Staat er een lach of een frons op uw gezicht als u een inzetgesprek hebt met een medewerker? Bent u nonchalant of gewetensvol als het om lesgeven gaat? Uw houding of gedrag heeft zijn weerslag op dat van de ander. In de psychologie heet dat reciprociteit, wat staat voor wederkerigheid. Dat betekent dat een aangename houding naar iemand, de kans dat die ander zich ook aangenaam gedraagt vergroot. We spiegelen of imiteren namelijk vrijwel automatisch het gedrag van de ander. Daar zorgen de zogenoemde spiegelneuronen in onze hersenen voor. Deze automatische reactie om te imiteren is voor de natuur heel belangrijk. Het stimuleert groei en ontwikkeling. Kleine kinderen die hun papa of mama nadoen, leren hiervan. En ook ‘grote mensen’ kunnen leren van spiegelen.
Bijzonder is dat we niet alleen de ander spiegelen. We kunnen ook onszelf spiegelen. En ook daar kunnen we van leren. Wie bang is voor een moeilijk gesprek, kan in gedachte het gesprek alvast voeren. En dan op een ideale manier: ontspannen, vriendelijk, gevat, de zinnen rollen de mond uit, et cetera. Steeds meer wetenschappers raken ervan overtuigd dat door deze mentale simulatie in de hersenen verbindingen ontstaan die de kans doen toenemen dat iemand zich in werkelijkheid ook zo gaat gedragen. We spiegelen bijna automatisch het gedrag dat in onze verbeelding al heeft plaatsgehad. Leuk toch?
Bent u dus onzeker of mist u het lef om bekeken te worden, dan helpt het om u vooraf en op het moment zelf in te beelden dat u een fantastische manager of leerkracht bent. Oefen de houding van de ideale manager of leerkracht. Vaak verbetert uw uitstraling dan vanzelf. Maar niet alleen dat, ook gaat u zich beter voelen. En daar reageren anderen vaak weer positief op. Wat zit de natuur toch vernuftig in elkaar.

Fouten zijn menselijk en wenselijk
Wat ook helpt, is u niet voortdurend te vergelijken (‘ranken’) met die ander waar iedereen mee weg lijkt te lopen. Kijk naar hem of haar om ervan te leren en niet om uzelf naar beneden te halen. Bedenk dat u fouten mag maken. Van fouten kunt u immers leren. Fouten maken betekent dat u iets onderneemt, u oefent en dus bent u bezig uzelf te ontwikkelen.
Maak er een sport van om van uw fouten te leren. Vraag om feedback. Hoe zien anderen u? Hebben zij adviezen? Vragen om feedback vereist moed en is dus geen teken van zwakte. Iedere dag is een nieuwe uitdaging en kunt u een nieuwe start maken. Neem uzelf voor dat u elke dag opstaat als manager of leerkracht, maar ook als leerling: iemand die anderen helpt om zich te ontwikkelen, maar ook de eigen ontwikkeling in het oog houdt. Wie weet komt er dan een dag dat anderen naar u kijken en denken: ‘Wat een uitstraling. Zou dat voor mij ook weggelegd zijn?’
En Agnes Kant? Is het met al haar capaciteiten en gedrevenheid niet vreselijk jammer dat ze afgetreden is om haar uitstraling?!

Tips om uw uitstraling te verbeteren

1. Stel uzelf een helder en specifiek doel
2. Bereid u goed voor
3. Oefen de houding van een succesvol persoon
4. Durf bekeken te worden
5. Vraag om feedback
6. Durf uw zwakke kanten onder ogen te zien
7. Focus u bij het oefenen op dat wat verbetering behoeft
8. Laat de reciprociteit voor u werken
9. Geloof in uzelf
10. Vertrouw op uw vermogen om te kunnen groeien

Drs. Marijke van Dijk is een van de oprichters van het Centrum voor Co-actieve Communicatie dat studiedagen, trainingen, lezingen en coaching verzorgt op het gebied van non-verbaal en verbaal contact maken in het onderwijs.

Ontdek uw verborgen talent
Op 18 juni verzorgt Marijke van Dijk in Utrecht een trainingsdag met open inschrijving (zie www.co-actief.nl).

reacties