Het zal niemand ontgaan zijn: de opmars van digitale schoolborden in het onderwijs is in volle gang. In ongeveer zeventig procent van de klaslokalen in Nederland hangt inmiddels een digibord. Ook de media hebben het fenomeen opgepikt. Her en der verschijnen berichten, positief maar ook kritisch. Wat is nu eigenlijk de meerwaarde van zo’n bord? En zijn er ook kanttekeningen te plaatsen?

Ik zat laatst in de auto toen ook Radio1 aandacht besteedde aan het digitale schoolbord. “Ja,” zei de geïnterviewde leerkracht, “het is fantastisch, zo’n digibord. Ik kan nu heel gemakkelijk allerlei filmpjes laten zien en snel plaatjes bij mijn les halen van internet”. Natuurlijk is dat handig. Maar laten we ervoor waken dat het onderwijs niet verwordt tot het bekijken van filmpjes en plaatjes. Goed onderwijs vraagt om interactie; kinderen leren van reflectie. Met het aanschaffen en ophangen van een digitaal schoolbord ben je er nog niet. Je moet vooral goed nadenken over hoe je het bord wilt gaan gebruiken. Zeker gezien het feit dat volgens sommige critici met het digibord het klassikale onderwijs weer helemaal terugkomt.

Het doel van je les
De juiste inzet van het digitale schoolbord vraagt om visie en didactische vaardigheden. Een goede instructie is per slot van rekening veel meer dan de bladzijde uit het boek laten zien en kinderen vertellen wat ze moeten doen. Waar het om gaat is welk doel je met je les wilt bereiken, en hoe je het bord daarbij het best kunt gebruiken. Met als onmisbare ingrediënten: interactiviteit en de betrokkenheid van de leerlingen.

Snel schakelen
Het digitale schoolbord maakt het mogelijk tijdens de les snel en efficiënt te schakelen tussen voorbeelden, oefeningen en hulpmiddelen. Het geeft je als leerkracht een enorm arsenaal waaruit je kunt putten. Bij het vak rekenen, bijvoorbeeld, kun je via het digibord allerlei hulpmiddelen direct bij je les betrekken, zoals een verhoudingstabel, een splitsschema of een kralensnoer. Dankzij de software kun je dit soort hulpmiddelen heel gemakkelijk opslaan in een bibliotheek.

De aandacht vasthouden
Het is belangrijk dat je als leerkracht de aandacht vasthoudt, bijvoorbeeld door leerstof op verschillende manieren aan te bieden en te oefenen. Ook met het oog daarop biedt een digitaal schoolbord uitgelezen mogelijkheden. Bijvoorbeeld bij topografie, als de leerling de ene keer de namen op de kaart schrijft, de volgende keer lijnen naar de plaatsen trekt en de keer daarna de namen op de kaart sleept. De software maakt het sowieso mogelijk alles wat er op het bord staat te verslepen en manipuleren. Een goed voorbeeld hiervan is het werken met geld. Onderaan de bladzijde van de software bij het bord staan afbeeldingen van munten en papiergeld. Deze afbeeldingen kun je oneindig dupliceren, zodat leerlingen er eindeloos mee kunnen slepen. De leerkracht kan bijvoorbeeld artikelen met prijzen op het bord zetten, waarna leerlingen het juiste geldbedrag verslepen.

Herhalen, voordoen en nadoen
Het digitale schoolbord maakt het ook een stuk gemakkelijker om gebruik te maken van de kracht van herhalen en nadoen. Je kunt al je oefeningen opslaan en dus ook snel weer ophalen. In het kader van verlengde of gelaagde instructie kun je een oefening waarmee je gezamenlijk bent gestart nog eens laten herhalen door leerlingen die de extra oefening kunnen gebruiken. Dat kost je minimale inspanning en het levert maximaal rendement op, want je had de oefening toch al op het bord staan. Voor zwakke leerlingen, met name bij rekenen, is het principe van voordoen/nadoen heel effectief. Mits je het als leerkracht aandurft tijdens het zelfstandig werken leerlingen ook op het bord aan het werk te laten. De kans dat andere leerlingen gaan meekijken is aanwezig, maar misschien is dat ook wel een kwestie van gewenning.

Interactiviteit creëren
Het digibord brengt op zichzelf geen interactiviteit in de les. Dat doe jij als leerkracht. Probeer dus oefeningen te bedenken waarbij leerlingen actief meedoen en het bord bedienen. De functionaliteit van de software die bij het bord wordt geleverd helpt hierbij. Je kunt bijvoorbeeld niet alleen plaatjes, woorden en figuren verslepen maar ook antwoorden en oplossingen afdekken en onthullen. Verder kun je het bord goed gebruiken voor het maken van woordvelden en mindmaps. Dat komt vooral doordat je kunt werken met hyperlinks. Achter plaatjes en of woorden plak je een link naar een website of een introductiefilmpje. Zo werk je vanuit een programma, om te voorkomen dat je eindeloos aan het klikken bent.

Ook in de onderbouw
Was het digitale schoolbord in het begin vooral te vinden bij de bovenbouw van de basisschool, inmiddels rukt het ook op in de onderbouw. Computers in het algemeen en het digitaal schoolbord in het bijzonder bieden veel kansen voor betekenisvol onderwijs aan jonge kinderen. Er zijn zelfs speciale borden voor kleutergroepen ontwikkeld. Kleiner, gemakkelijk te bedienen door kleuters en vooral bedoeld om tijdens het werken in hoeken te gebruiken. Zo maken kleuters op een speelse manier kennis met de wereld om hen heen; een wereld waarin ICT alomtegenwoordig is. Het digibord kan bij kleuters op allerlei manier worden ingezet, zoals klassikaal, bij begeleid inoefenen (in kleine groepen) of als werkhoek. Gemaakte oefeningetjes kunnen worden opgeslagen en iedere keer weer worden gebruikt. Kleuters kunnen heel creatief aan een vrije opdracht werken of juist heel gericht met bijvoorbeeld een opdracht als ordenen of ontluikende geletterdheid; omcirkel dezelfde letters of maak een reeks van logibloks af.

Geen gadget maar leermiddel
De conclusie mag duidelijk zijn. Een digibord biedt een enorme potentiële meerwaarde, maar het is de leerkracht die die meerwaarde moet benutten. Zorg dat je goed op de hoogte bent van de mogelijkheden en dat je de instrumentele vaardigheden snel onder de knie hebt. Probeer het niet allemaal op eigen houtje uit te zoeken maar doe het samen met collega’s. Kijk ook kritisch naar je les en hoe deze binnenkomt bij de leerlingen. Een gescande bladzijde uit het boek is handig, maar is het overal wel duidelijk te lezen? Zorg dat je bordgebruik gestructureerd en overzichtelijk is en vermijd overdadig gebruik van leuke flashy tooltjes. Kortom, gebruik het digitale schoolbord niet als een gadget maar als een leermiddel. Alleen dan kan het zijn waardevolle rol in de les écht met glans spelen.

Wouter Wurdemann heeft 15 jaar ervaring in het po en is momenteel werkzaam als onderwijsconsulent bij Heutink-ICT.
 

reacties